9/10/17

El apagón / Cese de alerta

Aínda que foi publicada en dúas entregas, El apagón e Cese de alerta, son en realidade unha soa novela que se debe ler seguida. En total son 1200 páxinas, por eso foi publicada en dous tomos.
A autora é Connie Willis, (Denver, EEUU, 1945), da que temos outras obras neste blogue. As dúas partes, consideradas como unha única novela gañaron os premios Nebula, Hugo e Locus. Foron publicadas en 2010.

Igual que en El día del juicio final e en Por no mencionar al perro, A trama desta novela desenvólvese en torno as viaxes no tempo que fan os historiadores da Universidade de Oxford, comandados polo señor Dunworthy. Nesta ocasión, tres historiadores viaxan desde o seu presente (ano 2060), a distintos momentos e lugares da II Guerra Mundial entre 1940 e 1945. En seguida xurden os problemas e os historiadores quedan abandonados á súa sorte, imposibilitados de regresaren á súa época. Cada vez que teñen unha ocasión para seren recatados, o destino parece confabularse para evitalo. Mentres, eses
historiadores asisten a momentos e feitos de gran relevancia no desenvolvemento da Guerra Mundial.

Á gran preocupación e desconcerto que sofren os historiadores polo feito de non poder volver a súa época, engádese o risco de que a súa presenza cambie o pasado, poñendo en perigo a victoria final dos aliados (británicos, estadounidenses, franceses,...) na guerra.

Inicialmente, a novela presenta historias que parecen estar desconectadas. So pouco a pouco esas historias acabarán converxendo e dando sentido global a toda a historia. Cada peza encaixa no seu sitio segundo nos aproximamos ao final. Mentres, tanto os protagonistas como o lector, chegan a desperarse ante tantos infortunios.

Verdadeiramente é unha novela que ten moi pouca ciencia, ficticia ou non, aparte das viaxes no tempo; é mais ben unha novela de aventuras e intriga que, como tal, funciona moi ben. Preguntámonos continuamente a influencia que o máis tivial dos nosos actos pode ter no devenir dos nosos contemporáneos. Unha acción, en principio boa, pode ter consecuencias desfavorables para os demais. Pola contra, unha acción, en principio, incorrecta ou reprochable, pode ter, mais adiante, efectos beneficiosos.

Por outro lado, no que se refire propiamente á II Guerra Mundial, ponse de manifiesto a cantidade de pequenas aportaciones e feitos de seu irrelevantes que tiveron incidencia na resolución final do conflicto; e como moitos deles foron particularmente afortunados. As veces parece que derrotar a Hitler foi cousa de pura sorte.

18/9/17

La acupuntura ¡vaya timo!

O autor deste libro é o mesmo que o de La homeopatía ¡vaya timo!, Victor-Javier Sanz, médico cardiólogo que foi vicepresidente de SAPC (Sociedade para o Avance do Pensamento Crítico), sociedade que edita esta colección (¡Vaya timo!) en colaboración coa editorial Laetoli. 

O autor trata de demostrar que a acupuntura é unha falsa ciencia ou pseudociencia pura e dura ao mesmo nivel que o tarot, a astroloxía ou a homeopatía. Explícanos como a acupuntura forma parte inseparable da chamada Medicina Tradicional Chinesa (MTC) coas súas vaguedades, metáforas, influencias máxicas, o yin e o yang, os meridianos, a enerxía positiva, órganos que fan funcións diferentes das comprobadas e mesmo inexistentes como o triple calentador... É absolutamente incompatible coa ciencia e, por tanto, coa medicina científica. 

A propósito deste libro, dí Mario Bunge:

"Felicitaciones por tener el valor de proponer la prohibición de la acupuntura. Lo acusarán de intolerancia, como si no se tuviese el deber de ser intolerante con la estafa, la agresión, y demás males.
...
Gracias por intentar abrir los ojos de algunos encandilados por la pseudociencia."

Unha das cousas que ao Dr. Sanz lle parecen máis graves é que haxa médicos que propaguen e practiquen estas barbaridades: A acupuntura pasou de ser un conto chinés a unha mentira occidental. E, resume: a acupuntura é falsa, ineficaz e perigosa.

Dispoñible na biblioteca do IES de Teis

28/6/17

Los propios dioses

Novela de Isaac Asimov, (Rusia, 1920-EEUU, 1992), publicada en 1972 e gañadora dos premios Nébula, de 1972 e Hugo e Locus, de 1973.
O título corresponde a unha cita que o autor alemán Firedrich Schiller (1759-1805) pon en boca da heroína francesa Jeanne d'Arc (Xoana de Arco) no seu drama A doncela de Orleans: "Contra a estupidez, os propios deuses loitan en van."
Foi a primeira novela de Asimov premiada con algún dos premios máis importantes da literatura de ciencia ficción. Posteriormente recibiría premios de carácter retroactivo pola súa serie das Fundacións.

Isaac Asimov especula nesta novela coa posibilidade de existencia dos universos paralelos. Propón que estes universo terían, posiblemente, diferentes valores das constantes básicas da naturaleza (xa sabes: h, e, G, K, etc.). En particular, habería un valor diferente da forza nuclear. Cómpre ter en conta que nos anos 60, 70 e 80 do século XX, a interacción nuclear forte estaba a ser comprendida, estudiada e establecida, polo tanto, o asunto era moi novedoso e válido para a imaxinación dos autores de CF.

Na primeira parte da novela, que se desenvolve na Terra, presenta como o universo paralelo (parauniverso) entra en contaco co noso. Unha vez aceptado e comprendido esto, ten lugar un espectacular achádego científico e tecnolóxico e, tamén, unha historia de rivalidades entre os científicos. A segunda parte desenvólvese no parauniverso. Asimov concibe, non so un planeta alleo, senón todo un universo con leis naturais, seres e formas de pensar e vivir radicalmente diferentes das nosas, pero con unha brillante coherencia interna. A terceira parte desenvólvese na Lúa e supón a resolución final do conflicto.

Nesta novela, Asimov reserva para algunhas personaxes femininas un papel máis relevante que en toda a sú producción anterior. Vamos mellorando.

Por outra banda, a novela goza do personal estilo de Asimov, ameno, con gran sentido do ritmo, introducindo con sabiduría adecuados golpes de efecto e mantendo, sempre, a atención do lector. Ademáis, co máximo respecto posible pola ciencia e tratando de facela verosímil dentro do que non deixa de ser unha especulación imaxinativa. De feito, na primeira parte recibimos unha pequena lección sobre a interacción nuclear e a estabilidade dos núcleos dos átomos.

Disponible en internet aquí.

8/6/17

Forastero en tierra extraña

Novela de Robert Heinlein (EEUU, 1907-1988), considerado un dos mestres da ciencia ficción, a mellor parte da súa producción coresponde aos anos 50 e 60 do século XX. Esta novela foi publicada en 1961 e gañou do premio Hugo de 1962.

Nun futuro indeterminado, envíase unha primeira expedición a Marte coa que se perde contacto. Anos despois, unha segunda expedición rescata a un mozo fillo de dous dos primeiros expedicionarios e que foi educado polos marcianos. Este mozo, Valentine Michael Smith é devolto á Terra. En trono a este xoven desenvólvese unha trama con aspectos políticos, económicos, sociais e relixiosos.
Por unha banda, Michael Smith é herdeiro dunha grande fortuna por parte dos seus pais. Por outra banda, ten gran importancia política como primeiro habitante humano de Marte. Michael é axudado por un personaxe curioso: Jubal Harshaw, un vello hedonista, cínico, astuto e dotado dunha gran intelixencia e capacidade de análise, que vive rodeado de secretarias e outros axudantes.
Michael ten estrañas habilidades físicas e mentales. É incapaz de mentir. Non deixa de darle voltas ás cousas ata que as comprende perfectamente (as asimila). Queda intrigado polo fenómeno das crenzas relixiosas e funda a súa propia igrexa.

Entre os elementos futuristas, destaca e automóbil voador, con ou sen condutor e a ¡cama de auga!

Considerouse no seu tempo como unha novela de culto por parte dos, así chamados, hippies, debido a vida comunal e de liberdade sexual presente na igrexa de Michael. Esto a convertiu nunha novela polémica. Ademais, o primeiro editor norteamericán, esixiu que fose recortada pois a atopou excesivamente longa. As primeiras edicións en inglés e, tamén, en castelán, tiñan unha terceira parte menos de extensión que a actual.

A Heinlein  pásalle o mesmo que xa temos comentado no caso de Asimov, pero levado ao extremo: pode anticipar avances científicos pero non é capaz de darlle á muller un papel que non sexa o máis rancio dentro do máis tradicional. Nesta novela, os comentarios machistas e tamén, homófobos son verdadeiramente increibles nunha persona intelixente. Pode que sexan opinións dos personaxes e non do autor. Ogallá fose así, pero non o parece.

Disponible en internet aquí.

14/5/17

El científico que derrotó a Hitler y otros ensayos sobre Historia de la Ciencia

Alejandro Navarro Yáñez, o autor, naceu en Madrid en 1961, é bioquímico e doutor en organización de empresas e divulgador da ciencia.

Este libro presenta distintos artigos. Cada un deles é unha historia curiosa da ciencia. Están agrupados en capítulos con certa unidade. Por exemplo, o dedicado á serendipia: descubrimentos nos que o azar ou a fortuna tivo algunha influencia, como o descubrimento do fósforo na orina, ou a identificación da primeira vitamina. Un capítulo presenta tres historia da influencia directa da ciencia ou dos científicos na evolución ou resolución dos conflictos bélicos: un sobre Arquímedes e a invasión romana de Siracusa, e dous situados na II Guerra Mundial, a historia de Alan Touring e a máquina Enigma e o desenvolvemento da bomba atómica polo que competían os equipos de Alemania, dirixido por Heisenberg e os EEUU, dirixido por Robert Oppenheimer.

Noutro capítulo relátanse graves erros da ciencia. Noutro máis, fraudes que conseguiron sosterse unha longa temporada. Tamén temos un moi interesante adicado aos pseudocientíficos que tentaron xustificar o racismo ou o creacionismo. Está o papel non recoñecido de moitas mulleres e as fronteiras da ciencia actual.

Está escrito nun estilo ameno e sinxelo. Non perde rigor pero está ao alcance de todos os públicos. Non é necesaria unha formación científica previa para disfrutar con estas historias.

26/4/17

La sombra de Ender

Novela do escritor estadounidense Orson Scott Card (Washington, 1951) que continúa a Saga de Ender inaugurando unha saga paralela, a Saga da sombra. Foi publicada en 1999

A historia coincide cos feitos narrados en El juego de Ender, pero esta vez desde o punto de vista de outro neno distinto: Bean, un rapaz aínda máis pequeno e máis intelixente que Ender. Bean foi considerado polo dirixentes da F.I. (Forza Internacional) como posible alternativa (plan B) no caso de que Ender fallara. Bean procedía dun ambiente degradado das rúas de Rotterdam, ten unha intelixencia excepcional, pero unhas dotes de liderazgo inferiores as de Ender e unha visión da vida máis excéptica.

Os avances científicos son os mesmos das novelas anteriores pero explicados, se cadra, con máis profundidade. O ansible, o creador de gravidade, o pequeno doutor...

Para a reflexión: se en Ender víamos como o prezo do liderazgo era a perda da infancia e a liberdade, en Bean esto é aínda máis acusado.

18/4/17

Alrededor de la luna

Novela de Jules Verne, escritor frances (1828-1905), considerado como un dos pais da ciencia ficción e afamado autor de literatura xuvenil e de aventuras. Publicada en 1870, é a continuación de Da terra á lúa.

Nesta novela, os protagonistas, os norteamericáns Barbicane e Nicholl e o francés Ardan viaxan á lúa nunha bala de canón oca. O autor descrebe todos os coñecementos que se tiñan nesa altura sobre a orografía e propiedades do satélite e elucubra sobre o que non se coñecía: a posibildade de ter unha atmosfera no fondo dos cráteres ou canóns, a propia naturaleza dos crateres, a posibilidade de existencia de auga e de vida actual ou pasada e a paisaxe da cara oculta.

Cómpre prestar atención á explicación dun dos paradigmas da ciencia do século XIX, desterrado pola ciencia do século XX: o éter que existiría en todo o universo e polo que se propagaría a luz.

Durante a viaxe, os astronautas vense obrigados a abrir unha das ventanas da nave, con escasos problemas de aire ou temperatura...
Disponible na biblioteca do IES de Teis e en internet aquí e aquí.

24/3/17

Los viajes de Tuf

Esta novela está composta por sete capítulos que, en realidade, son sete relatos curtos que se poden ler independentemente, aínda que presentan continuidade argumental. De feito, algúns deles, foron publicados inicialmente como relatos separados nunha revista americana de ciencia ficción. Posteriormente (en 1986) o autor completou os relatos para darlle unicidade aos mesmos e os publicou como novela con este título.

O autor e George R. R. Martin (New Jersey, EEUU, 1948), de gran fama internacional pola súa serie de novelas chamada A song of ice and fire (Canción de xeo e fogo) que é a base da moi exitosa serie de TV Game of thrones (Xogo de tronos).

Haviland Tuf, o protagonista (dous metros e medio de altura, groso, calvo, vexetariano, aficionado á cerveixa, amante dos gatos, poseedor dunha gran capacidade lóxica pero carente totalmente de sentido do humor), é un mercader que despois de certas peripecias narradas no primeiro capítulo, faise coa Arca, unha extraordinaria nave espacial de 30 (¡trinta!) km de lonxitude e capaz de variar o equilibrio ecolóxico de calquera planeta. Tuf convértese así nun enxeñeiro ecolóxico e recorre distintos sistemas planetarios para prestar a súa axuda e solucionar problemas máis ou menos relacionados coa ecoloxía. Segundo vai adquirindo máis experiencia, adquire tamén máis poder de transformación do sistema de cada planeta. Esta é a pregunta da novela: Pódese exercer o poder para beneficiar a poboación contra a opinión da propia poboación?

24/12/16

Por no mencionar al perro

Novela de 1999 de Connie Willis, (Denver, Colorado, EEUU, 1945), gañadora dos premios Hugo e Locus.

Como xa fixera en El día del juicio final, os historiadores da Universidade de Oxford realizan viaxes no tempo. Nesta novela, o tempo actual sitúase en 2057, as viaxes ao pasado son, fundamentalmente a 1889 e a 1940, cunha breve incursión ao século XIV. A trama principal xira en relación á destrucción dunha catedral en Inglaterra polo bombardeo da aviación nazi en 1940 e os intentos de reconstrucciónda mesma na actualidade.  As contínuas viaxes dos historiadores ao pasado xeneran pequenos cambios que a autora denomina incongruencias (paradoxas do tempo) que teñen que ser reparadas para evitar o perigo de que a historia mude gravemente e, por exemplo, os alemáns gañen a Segunda Guerra Mundial. Unha das chaves desta incongruencia atópase na época victoriana. Por eso, os historiadores teñen que viaxar a 1889. Vemos unha descripción de dita época, da sociedade de entón, ríxida, clasista, excéntrica, chea de tabús e prohibicións, pero divertidísima cando se observa desde fora.

Escrita con moito sentido do humor, parece unha comedia de enredo con equívocos e situacións hilarantes e diálogos absurdamente xeniais.

A autora fai continuas alusións a clásicos da literatura, comezando polo título que fai referencia a un relato de Jerome K. Jerome, Tres hombres en una barca, de 1889 que levaba como subtítulo, precisamente, Por no mencionar al perro.

1/12/16

Las pseudociencias ¡vaya timo!

Obra de Mario Bunge (Buenos Aires, 1919), físico e fílosofo da ciencia nacido na Arxentina pero que desde a década de 1960 traballou na Alemaña, logo nos Estados Unidos de América e, finalmente, en Canadá. Premio Príncipe de Asturias de Humanidades en 1982. É membro da Asociación Estadounidense para o Avance da Ciencia que promove e defende, entre outras cousaa, a educación cientíca. É un dos filósofos da ciencia máis coñecidos e recoñecidos do mundo.

Esta obra foi publicada por primeira vez dentro da colección ¡Vaya timo! en 2010 e, posteriormente, conxuntamente na dita colección e na Biblioteca Bunge en 2014.

O libro reune varios artigos publicados orixinalmente en outros medios como a revista estadounidense Skeptical Inquirer, do Comité para a Investigación Escéptica dos EEUU. Ademais inclúe un artigo novo.

Ao longo dos diversos artigos, Bunge defiende cales deben ser os rasgos que caracterizan as auténticas disciplinas científicas das que non o son. Establece os criterios de cientificidade. Cómpre dicir que outros filósofos da ciencia discrepan de Bunge.

Aquelas áreas de coñecemento que cumplen os criterios son ciencias. As que non os cumplen son disciplinas no científicas (por exemplo, a crítica literaria). Aquelas disciplinas que non sendo científicas pretender serlo, son pseudociencias ou falsas ciencias. Estas son as perigosas según Bunge pois adoitan incluir fraude ou engano. É o caso da homeopatía ou da astroloxía, pero tamén do psicoanálise.

Por encima de todo, Bunge anima ao lector a ter espíritu crítico e non deixarse enganar.

19/10/16

Marte azul

Última novela da triloxía marciana do autor Kim Stanley Robinson (EEUU, 1952). Publicada en 1996, gañou os premios Hugo e Locus de 1997.
É continuación de Marte verde. A terraformación de Marte progresa. Os seres humanos pronto conseguiran sobrevivir na superficie marciana sen traxes espaciais nin cascos. A atmosfera acada unha presión suficiente (arredor dos 500 hPa) cun contido de osíxeno axeitado e a temperatura media supera na meirande parte do planeta e na meirande parte do tempo os cero grados (273 K). Recordade de que partimos dunha presión inicial duns 10 hPa e unha temperatura media duns 225 K (-48 ºC). So os lugares de gran altitude (no alto dos grandes volcáns) quedan fora da terraformación.

Despois da revolución con que se pecha Marte verde, os marcianos elixen os seus propios órganos de goberno o que leva a novas crisis coa terra. A superpoboación desta supón unha persión migratoria que Marte non pode absorber. Na terra rematou o dominio das metanacionais, un novo sistema de poder, aínda confuso está a emerxer.

Aínda sobreviven varios dos primeiros cen grazas ao tratamento de lonxevidade. Acadan máis de douscentos anos de idade. Na época desenvóvlese a enerxía de pulsofusión, que permite reducir as viaxes no sistema solar a poucos días e, por tanto, colonizar moitos planetas e satélites rochosos. Esto conleva novas loitas polo poder e os recursos naturais de cada mundo. O de sempre...

7/9/16

Náufragos (Stranded)

Novela de ciencia ficción española publicada en 2001 polos autores Juan Miguel Aguilera e Eduardo Vaquerizo. Pódese considerar dentro do subxénero de ciencia ficción dura, pero non extremadamente dura.

A trama narra a historia da primeira viaxe a Marte. Comeza presentando os astronautas que van ser seleccionados para esta viaxe, o que axuda a ter unha visión deles non como superhomes ou supermulleres senón como personaxes do mundo real coas súas virtudes e defectos. Particularmente, destaca o xenial enxeñeiro Luca Baggioni, tan brillante como inútil socialmente.
Todo vai ben ata o momento do amartizaxe. Un accidente coloca aos astronautas ante decisións límite se queren sobrevivir.
Desde o punto de vista científico está ben coidada. Por exemplo, para xenerar gravedade artificial na Ares e evitar os efectos nocivos da ingravidez, utilizan módulos xiratorios. Para a viaxe toman a órtbita de transferencia de Hohman, etc. Non obstante, permítense certas licenzas, algunhas moi fantasiosas, esixidas polo guión, sobre todo ao final.
Os autores contaron co astronauta español Pedro Duque como asesor científico e técnico.

Foi levada ao cine no mesmo ano 2001. De feito, a novela deriva do guión e non ao revés.
Aquí tes o trailer da película:

22/7/16

El restaurante del fin del mundo

Segunda novela da serie da Guia do autoestopista galáctico, triloxía en cinco volumes de Douglas Adams, basada nunha serie humorística de radio.

Segue a catarata de situacións inverosímiles e, pretendidamente, hilarantes. Os protagonistas enfrontan unha teteira automática. Mentras o ordenador central da nave atende a teteira, non pode atender á súa defensa e son capturados.
Un planeta é condeado porque os seus habitantes teñen mais zapaterías da conta.
Outra nave espacial que leva novecientos años esperando a arrincar, etc.
En canto ao restaurante que da título á novela está situado no fin DO TEMPO DO UNIVERSO. Os seus clientes son transportados ata o preciso instante en que termina o universo para observar ese, suponse, grandioso espectáculo.

Outro planeta elabora un plan para desfacerse dos seus habitantes mais inuteis: peluqueiros e executivos de grao medio, enviandoos ao espacio exterior. Estes resultan ser ao final os primeiros poboadores do planeta Terra.
Enerxía de improbabilidade infinita, campo do problema de outro, etc.

Humor inglés e situacións disparatadas, de novo.

23/6/16

Contacto

Contacto é a única novela publicada polo astrofísico e divulgador científico Carl Sagan (Estados Unidos, 1934-1996). A gran popularidade de Carl Sagan débese, sobre todo, á serie de divulgación para televisión dos anos oitenta do século XX, Cosmos: unha viaxe persoal. Pero, ademais, Sagan acadou un gran prestixio como astrónomo e astrofísico e foi asesor da NASA nos programas Apolo, Mariner, Pioneer e Voyager. Tamén foi coñecido como un defensor e practicante do pensamento escéptico e como científico agnóstico. Seguindo a Einstein, pensaba que o único dios posible é a suma das leis físicas que conforman e gobernan o universo. É difícil rezarlle á lei da gravidade, dicía.

Un dos campos científicos nos que destacou foi o chamado exobioloxía, ou procura de vida intelixente extraterrestre. Impulsou o proxecto SETI, (Search for ExtraTerrestrial Intelligence).

A novela, precisamente, plantexa que os radiotelescopios do proxecto SETI detectan finalmente un sinal procendente dun mundo exterior, claramente producido por unha intelixencia extraterrestre. A evidencia de que se trata dunha mensaxe alieníxena é a presencia dos números primos na sinal. So un ser intelixente, e non un mero fenómeno natural pode producir esto. A mensaxe está escrita na única lingüaxe común a toda intelixencia concebible: as matemáticas. Unha vez descifrada a mensaxe, esta permite a construcción dun vehículo no que se pode viaxar para efectuar o contacto cos estraterrestres.

A recepción da mensaxe e a construcción da máquina afectan, por unha banda ás relación entre as potencias económicas e militares todavía no final da chamada guerra fría (EEUU, a URSS, Xapón, Europa occidental,...). Por outra banda, desenvólvese un conflicto relixioso presente en todo o libro e no que Sagan aproveita para enfrontar o escepticismo científico á credulidade da fe.

En 1997, despois da morte de Sagan,  foi adaptada ao cine, dirixida por Robert Zemeckis (Regreso ao futuro, Forrest Gump,...) e protagonizada por Jodie Foster (Taxi Driver, O silencio dos cordeiros,...), con lixeiras variacións sobre a novela




22/4/16

El secreto de Prometeo y otras historias sobre la tabla periódica de los elementos

Nesta obra de divulgación científica de Alejandro Navarro Yáñez, (Madrid, 1961), preséntanse os elementos da táboa periódica agrupados por familias, case sempre coincidentes cos grupos, e as historias que deron lugar a o seu descubrimento, caracterización e utilización.

Non se trata dunha mera exposición dos feitos senón que o autor é quen de narrar historias amenas e fascinantes sobre os elementos e sobre os científicos que os descubriron ou  que traballaron con eles. Intrigas, traizóns, enganos, graves erros que afectaron á saúde...
O descubrimento das gases nobles, os usos imprudentes do mercurio. A antiga pretensión de convertir chumbo en ouro, as aprlicacións do fósforo...

Ademais non é necesario ter unha formación científica importante para disfrutar da lectura do libro.

Consulta aquí o significado do mito de Prometeo.

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...