Lecturas recomendadas

Veinte mil leguas de viaje submarino / Vinte mil leguas baixo dos mares

2012-01-06T19:30:00.004+01:00

Novela de Jules Verne publicada por primeira vez en 1869.

A historia comeza coas estranas aparicións dun fabuloso animal, poida que fose un narval ou unha lura xigante. Unha expedición da mariña de guerra estadounidense trata de atopar e cazar ao animal. O resultado é o afundimento do buque americán e a captura de tres persoas por parte do narval que resulta ser en realidade un fantástico submarino - o Nautilus- dirixido polo capitán Nemo. A parte das diversas peripecias da trama, son de interese o propio submarino, a descripción dos fondos marinos e os diversos inventos que describe o protagonista.

En canto o submarino, pódese ver aquí a historia deste tipo de naves. O Nautilus está case un século adiantado ao seu tempo.

A descripción dos fondos é moi minuciosa, como adoita ser neste autor. Aínda así, Verne "descubre" a Atlántida e chega ao polo Sur ¡polo mar!.

Entre os inventos, está a escafandra de buceo e as balas eléctricas, imaxinadas antes da súa existencia real.
Dispoñible no IES de Teis tanto en galego como en castelán.
Versión libre en internet aquí e aquí.

Foi levada ao cine moitas veces. A máis famosa é esta verión de 1954 con Kirk Douglas e James Mason, dirixida por Richard Fleischer:

Cuentos de la taberna del Ciervo Blanco

2011-12-26T19:00:00.000+01:00

Este volume inclúe narracións curtas escritas por Arthur C. Clarke entre 1953 e 1956, e publicadas en 1957.

As historias son narradas na tertulia de escritores e científicos que se reune nun pub londinense, case todas por Harry Purvis, enigmático e ocorrente científico, cheo de sorpresas. A maior parte delas son moi inverosímiles pero contadas de xeito convincente. Non están situadas no futuro, senon no presente, pero supoñen unha atevida extrapolación das posibilidades científicas e tecnolóxicas da época. Aínda que os detalles científicos non están moi desenvolvidos, sempre parten, como é habitual en Clarke, dun fondo real. Máquinas que fabrican silencio, barcos que aran o mar, termitas que fabrican instrumentos, plantas carnívoras miedosas, etc.

Einstein 1905. Un año milagroso. Cinco artículos que cambiaron la física.

2011-11-13T11:56:00.000+01:00

Albert Einstein era un descoñecido empregado da Oficina de Patentes de Berna (Suiza), aínda que non estaba desconectado de todo da actividade científica. De feito xa tiña publicado algúns artigos científicos en revistas de prestixio despois de terse graduado en 1900. En 1905 publica na revista Annalen der Physik cinco artigos sobre tamaño molecular e movemento browniano, relatividade especial e equivalencia masa-enerxía e efecto fotoeléctrico que supuxeron unha completa revolución nos campos da mecánica cuántica e a mecánica relativista.
En 1921, Einstein recibiu o premio Nobel de Física polo seu artigo "Un punto de vista heurístico sobre a producción e transformación da luz", un dos cinco dese ano, o adicado ao efecto fotoeléctrico.
A IUPAP (Unión Internacional de Física Pura e Aplicada) e a UNESCO, declararon o ano 2005, centenario de 1905, como Ano Mundial da Física.

Este libro recolle eses cinco artigos, introducidos e comentados por John Stachel, profesor da Universidade de Boston, especialista en relatividade e historiador científico. Ademais ten un prólogo de Roger Penrose, profesor en Oxford e divulgador e filósofo das matemáticas e da física.

Os artigos propiamente ditos non sempre son de lectura doada, pois non deixan de ser artigos científicos de alto nivel, pero as introduccións de Stachel son moi ilustrativas, interesantes e dan unha idea moi axeitada da importancia de eses cinco artigos na historia da ciencia. Están ao alcance de todo tipo de lector curioso, independentemente do seu nivel de coñecemento científico.

¿Sueñan los androides con ovejas eléctricas?

2011-10-31T18:03:00.003+01:00

Novela de Philip K. Dick escrita en 1968.

Unha guerra nuclear deixou o planeta cuberto de polvo radiactivo, de xeito que a maior parte da poboación emigrou ás colonias como Marte e outros planetas. Para axudar na colonización, os humanos fabrican androides, seres artificiais pero indistinguibles a simple vista dos humanos. Grupos de androides regresan á terra fuxindo da escravitude á que están sometidos.
O protagonista é Rick Deckard, policía cazador de recompensas, encargado de detectar e retirar (matar) aos androides.

Como se ve, a novela presenta aspectos distópicos. Tamén trata o tema relixioso. Todos os humanos seguen o mercerismo, movemento filosófico fundado por Wilbur Mercer que supón unha comunión das persoas para acadar a renovación.

Pero, se cadra, o máis importante é a frontera difusa entre realidade e irrealidade. En particular: se logramos fabricar tecidos orgánicos indistinguibles dos naturais e se a intelixencia artificial permite fabricar cerebros que incorporen cada vez máis funcións propias do cerebro humano, onde reside, entón, a humanidade?
Para detectar a un androide (ou andrillo), os cazadores de recompensas aplican un test que recoñece a súa única incapacidade: a posibilidade de poñerse no lugar dos outros ou empatía.
Pero cada vez é mais difícil a detección, e a interpretación dos test é máis sutil. Os propios humanos dudan da súa propia condición natural. Algúns androides descoñecen a súa condición de sintéticos.

A novela foi adaptada ao cine por Ridley Scott en 1982 co título de Blade Runner. Protagonizada por Harrison Ford (un blade runner ou cazador de recompensas) e Rutger Hauer (un replicante ou androide). Os termos blade runner e replicante non aparecen na novela.

Aquí tes os minutos finais da película:

Cita con Rama

2011-10-01T18:58:00.001+02:00

Escrita en 1972 por Arthur C. Clarke. Foi galardoada cos premios Nebula de 1973 e Hugo de 1974 -ámbolos dous son os máis prestixiosos da Literatura de Ciencia Ficción-.

No século XXII descúbrese un presunto asteroide cunha traxectoria que o aproximará moito á terra e ao sol. bautízase como Rama. Unha nave achégase a Rama e descubre que non é un asteroide senon un inmenso vehículo interestelar de forma cilíndrica e vertixinosa rotación. Trátase, por tanto, do primeiro contacto cunha civilización alieníxena.

Rama resulta ser unha caixa de sorpresas. Moitos dos enigmas de Rama non son desvelados nesta novela e compre esperar ás continuacións para resolvelas: Rama II (1989), El jardín de Rama (1991), Rama revelada (1993). Non obstante, as condicións dinámicas de Rama e o seu interior, a gravidade artificial, o comportamento dos fluídos, etc, están moi ben tratadas como é habitual en Clarke.

Hai un antiguo proxecto de adaptar ao cine esta novela, pero aínda non fructificou.

Outras obras deste autor neste blog.

El mundo y sus demonios

2011-09-11T11:56:00.000+02:00

Obra de Carl Sagan publicada en 1997.

Carl Sagan naceu en Nova Iork en 1934 e morreu en Seattle en 1996. Foi un dos divulgadores científicos máis respetados e populares. A súa fama ven, sobre todo, da serie de TV "Cosmos". Científico que se adicou a astronomía e, en particular, a exobioloxía ou astrobioloxía, disciplina que estudia as posibilidades de vida fora da terra.

Nesta obra, Sagan tenta explicar ao público xeral os fundamentos do método científico e o que el chama o "pensamento crítico" ou "pensamento escéptico". Como podemos diferenciar a auténtica ciencia da "palabrería" os pseudociencia. Por que debemos confiar na ciencia ou nos científicos e non nos magos, "mentalistas", "psíquicos" e outros polo estilo.

Sagan advírtenos contra as falsas argumentación ou falacias. Propón un kit do escéptico, e anímanos a pensar por nós mesmos.

Esta é a obra inprescindible que toda persoa que aspire a formarse un criterio propio debería ler.

Desafortunadamente, coma sempre, non está libre dos erros habituais nas traduccións do inglés. Por exemplo, na páxina 199, fala de "civilizacións a billóns de anos-luz" e de certa cantidade expresada con "dez ou máis figuras significativas". Que sería o correcto?

El juego de Ender

2011-09-04T18:20:00.001+02:00

Primeira novela da "Saga de Ender", formada por El juego de Ender (1985), La voz de los muertos (1986), Ender el xenocida (1991), Hijos de la mente (1996) e Ender en el exilio (2008), do autor norteamericano Orson Scott Card.
Gañadora dos principais premios da literatura de ciencia ficción, entre eles o Premio Hugo e o Premio Nébula.

A Terra está ameazada pola posibilidade de invasión dunha civilización extraterrestre superior. Ender e un neno posuidor dun xenio militar incomparable e chamado a liderar e salvar á humanidade. O precio que Ender paga é a súa infancia, a súa liberdade e, mesmo, o seu equilibrio mental.

A novela lese con moito interés. A trama, con moito xogo de ordenador e a evolucion física e psíquica de Ender é apaixoante. Publicada en 1986, acerta no anticipo da comunicación e relación entre persoas a través da rede no que hoxe en día son os blogues e os foros. Aínda que en 1986 xa existía a rede e os foros, estos eran totalmente descoñecidos para o gran público e reducíanse ao ámbito científico. Só se estenderon e popularizaron a partir da creación da World Wide Web en 1989 e as ferramentas de usuario para crear foros e blogues do século XXI.

O ceo dos afogados

2011-08-03T21:00:00.001+02:00

Obra de Francisco Castro, profesor de filosofía e escritor natural de Vigo. Esta novela xuvenil resultou finalista do Premio Fundación Caixa Galicia de Literatura Xuvenil 2007.

Non creo que o autor pensase que estaba a escribir unha novela de ciencia ficción, pero a temática científica da mesma faime traela a este blogue.

A novela recorda a realismo máxico galego e latinoamericano. A situación plantexada e verdadeiramente sorprendente: todos os golfiños do mundo reúnense en doce lugares e sofren simultáneamente un repentino afogamento. Para entender e solucionar a situación, entran en xogo os científicos do mundo e un rapaz especial.
A temática científica parece que é un enfrontamento entre a química (ciencia do mal) e a zooloxía (ciencia do ben). En todo caso é unha oportunidade para a reflexión sobre que é o que estamos a facer co planeta.

Tiempo de Marte

2011-07-25T13:11:00.003+02:00

Novela do escritor estadounidense Philip K. Dick, (1928-1982), autor de moitas obras famosas como O home no castelo, premio Hugo en 1963 ou Soñan os androides con ovellas eléctricas?, de 1968 y que é o relato no que se basou a extraordinaria película de Ridley Scott, Blade Runner, de 1982, con Harrison Ford e Rutger Hauer como protagonistas.

Tempo de Marte sitúanos nun planeta árido, colonizado polos humanos. Existe unha raza de humanos nativos "os escuros", en decadencia, ao borde da extinción e explotada polos colonos terrícolas. Diversas colonias compiten por sobrevivir, utilizando a corrupción, o tráfico de influencias, o contrabando, o asesinato, o soborno e outras armas políticas.

Certo corrupto personaxe tenta usar no seu beneficio o talento dun técnico e as dotes especiais dun neno autista e esquizofrénico. Deste xeito, o autor penetra nos misterios do tempo e o espacio, construindo unha trama redonda.

Disponible na biblioteca do IES de Teis.

Historia de las Ciencias 3. La Ciencia del siglo XVIII.

2011-07-11T18:32:00.000+02:00

Terceiro volume da Historia da ciencia de Stephen F. Mason.
No século XVIII resólvese o problema de determinar a lonxitude na navegación mediante a invención e fabricación de cronómetros. Tamén se resolven certos problemas das minas coa máquina de vapor de Watt.
En astronomía, comeza a intuirse o tamaño e estrutura do universo co descubrimento de Urano e a constatación da existencia de galaxias, unha das cales é a Vía Láctea.

A química avanza enormemente, superando a pseudociencia da iatroquímica, popular no século XVII, grazas a notables científicos como Cavendish e, sobre todo, o grande Antoine de Lavoisier que establece as bases da química moderna.

Mais a ciencia que experimenta maior pulo neste século é a bioloxía (incluíndo a botánica, a zooloxía a anatomía e a fisioloxía).
Linneo, Cuvier e Lamarck poñen as bases da clasificación e taxonomía dos seres vivos.
Se desenvolve a embrioloxía. A comparación dos embrións permitiu unha mellor clasificación dos animais.
O propio Lamarck, Erasmus Darwin (avó de Charles Darwin), Hilaire e outros, comezan a discutir sobre a evolución das especies creando o ambiente científico que fructificou na teoría darwinista.
Neste século comeza tamén a teoría celular que se consolida no seguinte século.

Disponible na biblioteca do IES de Teis

El joven Einstein

2011-06-18T19:07:00.000+02:00

Escrita por Lewis Pyenson, profesor da Universidade de Louisiana e famoso historiador da ciencia.

Trata dos anos mozos de Albert Einstein, os seus estudios en Munich (Alemania), primeiro, e logo en Aarau e Zurich (Suiza), a situación da súa familia, as dificultades do negocio familiar e como tiveron que marchar a Italia ante a quebra da súa empresa en Munich.

Tamén trata da situación dos xudeos na Alemaña de fines do século XIX, a educación, o estado das matemáticas e da física no ensino secundario e universitario, e como esto modelou ou condicionou a personalidade de Einstein.

Finalmente, conta a influencia dos científicos alemanes de principios do século XX na ciencia de todo o mundo, especialmente en matemáticas, física, astronomía, etc. e a posición destes científicos diante do conflicto bélico na Primeira Guerra Mundial

Disponible na biblioteca do IES de Teis

Exogamia 0.3

2011-06-07T18:50:00.001+02:00

Exogamia 0.3 é unha colección de relatos breves de temática marcadamente social no que a ciencia (ficticia ou non) ten unha importancia supeditada á situación que o autor quere plantexar. Como dí a contraportada do libro:

"... reúne media ducia de relatos, non estritamente literarios, suxestivos e non pechados, que permiten abrir un debate necesario sobre algúns dos temas candentes do noso tempo, cuestións nas que a ciencia é protagonista, problemas decisivos para a humanidade aos que ninguén pode quedar alleo."

Obra corta, de 89 páxinas, moi doadas de ler, pero cheas de motivos para a reflexión.

Consulta aquí para o significado do termo "exogamia".

O autor é Ramón Caride, galego, biólogo e profesor de instituto.

Disponible na biblioteca do IES de Teis.

Viaje a la luna / El otro mundo o Los estados e imperios de la luna

2011-05-28T18:33:00.000+02:00

Publicado en España indistintamente co título "Viaje a la luna" ou "El otro mundo o Los estados e imperios de la luna", é esta unha obra publicada póstumamente de Cyrano de Bergerac.

Cyrano viviu en Francia de 1619 a 1655, rematou de escribir esta obra en 1650, pero non foi publicada ata 1657. Da edición encargouse un amigo seu, que recortou certos pasaxes pensando que non serían aceptados pola sociedade e autoridades civís e relixiosas de entón.

Aínda que se pode considerar un antecedente do xénero da ciencia ficción (por iso a traemos aquí), Viaje a la luna é sobre todo unha obra que critica e satiriza as convencións da época. Cyrano ataca o xeocentrismo ptolemáico, así como o idealismo aristotélico, e, de paso, moitas das máis sagradas crencias "oficiais" da sociedade so século XVII, e as convencións morais:

"Desgraciado país aqul no que os distintivos da xeneración [da vida] son ignominiosos e os do exterminio honrosos" é unha frase clamorosa do protagonista.

Aparte desto, os métodos para a viaxe á lúa son calquera cousa menos "científicos". Eso sí, moi inxeniosos.

Cyrano é hoxe en día un persoaxe mítico debido a un drama de Edmond Rostand do século XIX, adaptado varias veces ao cine. Por el sabemos do seu gran nariz:

Disponible na biblioteca do IES de Teis có título "Viaje a la luna".

El hombre invisible (O home invisible)

2011-04-10T21:07:00.002+02:00

Novela de Herbert George Wells, escritor inglés (1866-1946), autor tamén de "A guerra dos mundos" e "A máquina do tempo", xa comentadas.

Un científico medio loco ten descuberto un sistema para facer invisibles os tecidos vivos e decide probalo nel mesmo. Despois de certas dificultades, o home invisible trata de ocultar o seu descobrimento e beneficiarse del utilizando a invisibilidade para roubar. Pronto xenerase un gran temor nos alrededores e, o home invisible é perseguido.

A novela fainos reflexionar sobre os riscos da ciencia: risco para o propio científico e para a sociedade. Tamén fainos pensar sobre o rexeitamento que produce todo o que é diferente

Foi levada ao cine con adaptacións máis ben libres en diversas ocasións, por exemplo, a primeira en 1933 co título "O home invisible". A última, por agora, é do ano 2000, "O home sin sombra" con Kevin Bacon e garda pouca relación coa trama da novela:

Disponible na biblioteca do IES de Teis en galego e en castelán.

Hai unha versión completa en internet aquí.

Fahrenheit 451

2011-01-25T18:46:00.002+01:00

Novela de Ray Bradbury do que xa comentamos Crónicas marcianas. Fahrenheit 451 é unha novela distópica (como 1984 ou Un mundo Feliz) publicada en 1953.

451 grados Fahrenheit é a temperatura á que se inflama o papel (uns 233 ºC).

O protagonista, Montag, é un bombeiro. O seu traballo non é apagar lumes, senon queimar libros pois están prohibidos. Na sociedade que presenta esta obra suponse que os libros producen infelicidade. Os libros fan pensar e iso non é bo. A felicidade ven da televisión. Nunha vivenda media pode haber tres ou catro aparellos de televisión, cada un deles ocupa unha parede completa.

Montag comeza a ter dúvidas e facerse preguntas respecto ao seu traballo e os libros, e convértese nun proscrito, perseguido pola sociedade. Xa naquela época, Bradbury foi quen de ver os perigos da chamada "caixa tonta".

Foi levada ao cine en 1966 por François Truffaut:

Disponible na biblioteca do IES de Teis en galego e en castelán

Viaje al centro de la tierra / Viaxe o centro da terra

2010-12-28T13:03:00.007+01:00

Novela de Jules Verne, publicada en 1864.

Non é en sentido estricto unha novela de ciencia ficción. Máis ben se pode considerar unha novela fantástica de aventuras.

Un científico xenial (xeólogo), o seu sobriño e axudante e un guía islandés penetran por un volcán no interior da terra, atopando un mundo sorprendente e totalmente inverosímil.

Algunhas partes do descenso e o posterior ascenso, poden ter certo interés científico, pero, en xeral, é unha novela para disfrutar das aventuras e os contínuos golpes de efecto que condicionan a trama.

Existen varias adaptaciones cinematográficas, como a de 1959 con James Mason no papel do profesor, ou esta outra de 2008, rodada en 3D:

Disponible na biblioteca do IES de Teis tanto en galego como en castelán. Tamén en internet aquí.

Historia de las Ciencias 2. La revolución científica de los siglos XVI y XVII

2010-12-11T17:34:00.005+01:00

Segundo volume da Historia das Ciencias de Stephen E. Mason, do que xa comentamos o primeiro.

Durante os séculos XVI e XVII establécese o que se chama o método científico que, con diversas variacións, chegou ata os nosos días. Este método foi elaborado con distintas aportacións teóricas e prácticas, sobre todo por parte de Francis Bacon, Galileo, Descartes e Newton.

Tamén asistimos durante estes séculos ao traslado dos centros científicos importantes das áreas de influencia da Igrexa católica: Italia, península Ibérica, sur de Francia e, máis tarde, Alemaña ata as máis tolerantes áreas de influencia luterana e sobre todo calvinista: norte de Francia, Holanda e Inglaterra. A navegación e o comercio nestas áreas foron pulos para a ciencia.

Dase a contradicción de que os países máis navegantes e comerciantes da época (España e Portugal) non deron lugar a ningunha aportación científica de relevancia.

Son os séculos do triunfo ca concepción heliocéntrica do mundo, pese a persecución relixiosa sofrida por Galileo e outros, do establecemento das leis da dinámica e a lei da gravedade, do inicio do estudio da óptica, do uso do telescopio e o microscopio, do descubrimento da circulación menor do sangue e a comprensión da circulación completa, do inicio da mediciña como disciplina científica, así como o comezo do estudio da química con bases diferentes das da alquimia.

Máis importante aún, é cando por fin conflúen a tradición culta dos filósofos naturais (os teóricos) e a tradición artesanal dos comerciantes, barbeiros-ciruxans, fabricantes de máquinas e ferramentas... (os prácticos), dándose a necesidade de que as teorías propostas estén de acordo coas observacións e experiencias prácticas, é dicir, o método científico.

Disponible na biblioteca do IES de Teis

Solaris

2010-11-07T19:17:00.006+01:00

Escrita por Stanislaw Lem, escritor polaco (1921-2006), un dos máis coñecidos, publicados e lidos entre os escritores de ciencia ficción que non escriben en inglés. Lem sempre trata de plantexar os problemas filosóficos que provocan os avances científico-tecnolóxicos. Avances supostos ou anticipacións, claro está.

Nesta novela, un pequeno grupo de científicos tratan de establecer contacto e de comprender o océano do planeta Solaris. Este océano parece ter vida e intelixencia. Os intentos dos seres humanos de establecer ese contacto veñen fracasando desde, alomenos, hai cen anos.

Parece, por outra banda, que o océano si foi quen de entrar na mente dos seres humanos, poñendo en evidencia esta capacidade de xeito inquedante. Os científicos dudan, mesmo, da súa propia cordura. O océano coñece os máis íntimos e profundos sentimentos dos humanos e dalles vida. En cuanto a condición humana, ¿é posible que un no humano teña conciencia de humano?

Lem gostaba de por en cuestión a posibilidade de entrar en contacto con unha civilización extraterrestre. De existir unha intelixencia nalgún planeta, esta sería tan diferente a nosa que faría imposible o contacto.

Solaris levouse dúas veces ao cine, a primeira en 1972, dirixida polo ruso Andrei Tarkovski que gañou o premio do Festival de Cannes. A segunda é de 2002, dirixida por Steven Soderberg e protagonizada por George Clooney.

Disponible no IES de Teis

Historia del telescopio

2010-10-30T19:22:00.006+02:00

Escrita por Isaac Asimov e publicada en 1975. Relata a historia do telescopio desde a súa invención en 1608 polo fabricante de lentes holandés Hans Lippershey, e o seu primeiro uso para a observación astronómica por parte de Galileo Galilei, ata os primeiros anos da década de 1970.

Desde o principio da civilización humana, a comprensión do universo, a cosmoloxía e a cosmogonía, estiveron presentes como preocupacions fundamentais dos filósofos, científicos e, mesmo, da poboación en xeral. A invención do telescopio e o seu contínuo desenvolvemento deu lugar a sucesivas revolucións na ciencia e na concepción do propio lugar do ser humano no universo.

A historia do telescopio amosa como o desenvolvemento científico vai íntimamente unido ao desenvolvemento tecnolóxico. Descubrimentos feitos con certo telescopio crean a necesidade de observar o ceo con maior precisión e profundidade, o que leva ao perfeccionamento do telescopio ou á creación de telescopios radicalmetne distintos que permiten facer novos e sorprendentes descubrimentos, e volta a empezar. O desenvolvemento da astronomía e do telescopio aliméntanse entre si.

Mesmo a observación con telescopios influiu no desenvolvemento da óptica xeométrica, as técnicas de pulido de lentes e espellos, a fotografía, a espectroscopía e espectrografía, o estudo das ondas electromagnéticas, o descubrimento do máser e o láser, o perfeccionamento do radar, a astroquímica, a física cuántica e a física de partículas, a exploración da atmósfera terrestre e o espacio exterior, a construcción de naves espaciais e satélites artificiais, etc.

Esta historia é unha apaixoante aventura de exploración dos límites da sabiduría humana, relatada co estilo axil propio de Asimov e a súa habitual maestría. Lamentablemente, a historia detense nos anos 70 do século pasado, quedando pendentes todos os avances das últimas décadas, por exemplo, o teslescopio espacial Hubble:

Disponible na biblioteca do IES de Teis.

Perelandra. Un viaje a Venus

2010-10-14T19:50:00.006+02:00

Segunda novela da Triloxía cósmica de C.S. Lewis do que xa comentamos a primeira: Máis alá do planeta silencioso.

Os mesmos protagonistas da primeira, Ransom, o filólogo, e Weston, o científico malvado, enfróntanse axudados respectivamente por Malendil, o espiritu benéfico, e Thulcandra, o malvado. En xogo o futuro de Venus e dos seus moradores: a Dama e o Rei.

O planeta Venus ideado por C.S. Lewis é un mundo luminoso e fértil, con illas que flotan sobre o océano coma se fosen balsas flexibles, que proporcionan todo o que necesitan aos seres que as habitan. Ese mundo está en risco de desaparición e Ransom é o único que o pode evitar.

Disponible na biblioteca do IES de Teis.

Cinco semanas en globo

2010-10-06T19:40:00.006+02:00

Esta é a primeira novela de Jules Verne, escritor francés (1828-1905).

Jules Verne é un escritor de novelas de aventuras, consideradas literatura xuvenil. Algunhas das súas novelas son precursoras do xénero da ciencia ficción porque nelas hai anticipación científica ou tecnolóxica. É o caso de "20.000 leguas de viaxe submarina", "Robur o conquistador", "Viaxe ao centro da terra", "Da terra á lúa" ou esta que nos ocupa.

Cinco semanas en globo, propón unha viaxe en globo atravesando África do leste ao oeste, nunha época (1861) no que o globo aerostático era un invento relativamente recente e raro, e na que o continente africano estaba en gran parte inexplorado.

Un científico excéntrico e xenial emprende a aventura con dous compañeiros. Na súa viaxe describen o territorio, a fauna e a flora e afrontan grandes perigos.

Os aspectos técnicos e científicos relativos ao funcionamento do aerostato están moi ben tratados. O globo esta cheo de hidróxeno, o que a historia demostrou que non era unha boa idea.

Os pesos están en libras e as distancias en millas, pés e toesas. Esto é interesante como exercicio de conversión. Una libra é casi medio quilogramo, unha milla terrestre é algo máis de quilómetro e medio, un pé arredor de trinta centímetros e unha toesa casi dous metros.

Disponible na biblioteca do IES de Teis.
Hai unha versión completa en internet aquí, aquí e aquí..

Historia de las ciencias 1: Ciencia Antigua, en Oriente y Medieval

2010-09-14T12:33:00.005+02:00

Sabías que o filosofo alexandrino Xoan Filopón enunciou unha versión moi aproximada do principio de inercia casi mil douscentos anos antes de que o fixera Newton... e foi condeado como herexe pola Igrexa Católica?

Sabías que Eratóstenes, filósofo grego do século III a.C. determinou o radio da terra cun erro que vai entre o 1% e o 15 % segundo se tome a conversión da medida utilizada por el, o estadio?

Sabías que Aristarco de Samos, tamén no século III a. C. propuso un sistema heliocéntrico do Universo mil novecentos anos antes de que Galileo fora condeado pola Inquisición pola misma proposta?

Sabías que a pesares do coñecemento de que a terra é esférica, establecida polos filósofos gregos, os primeiros cristiáns retomaron a idea dunha terra plana, á imaxe do Tabernáculo?

Sabías que unha das primeiras alquimistas da historia, María a Xudía do século III, deixou como principal contribución... o baño maría?

Sabías que a tradición taoísta dos chineses na busca do Yin e o Yang (principios feminino e masculino, respectivamente), desenvolveron unhas elaboradas alquimia, medicina e farmacia?

Sabías que os mesmos chineses primitivos, consideraban que o ceo é redondo como a cabeza e a terra cuadrada como os pés?

Todo esto e moito máis, o atoparás nesta obra de Stephen F. Mason, a primeira dunha serie de cinco que recorre toda a historia das ciencias. É unha obra breve, só 160 páxinas moi entretidas.

Disponible na biblioteca do IES de Teis

La máquina del tiempo

2010-09-01T11:28:00.013+02:00

Novela de Herbert George Wells do que xa comentamos outra obra. Esta é a súa primeira novela.

O protagonista (o Viaxeiro do tempo) constrúe unha máquina que lle permite viaxar a través do tempo. Wells non se para a describir demasiado a máquina, nin a base do seu funcionamento, so algúns detalles das palancas de bronce e marfil e a forma da máquina. De feito, esto non é o importante. O que realmente é o tema da novela é a situación da humanidade nun futuro que o autor sitúa no ano 802.701. A forma de vida, a crueldade, a decadencia que, presumiblemente, son as consecuencias da actuación dos seres humanos no presente ("o presente" é 1895, data de publicacción da obra). A inxustiza social actual, manifestada nas diferencias entre a clase obreira e as clase acomodada, derivaría en dúas variedades de seres humanos dexenerados, os Eloi e os Morlocks, condeados a enfrontarense entre eles.

No aspecto científico, o mais interesante é a descrición da evolución das órbitas do sol, a lúa e as estrelas vistas desde a máquina a "cámara superrrápida".

Existen varias adaptacións cinematográficas, das que destacan dúas: El tiempo en sus manos, dirixida por George Pal en 1960, protagonizada por Rod Taylor e La máquina del tiempo, dirixida polo bisneto de H. G. Wells, Simon Wells en 2002, protagonizada por Guy Pearce e Jeremy Irons. A parte das adaptacións máis ou menos libres, hai moitas películas que utilizan o tópico da viaxe no tempo. A máis coñecida pode ser Regreso ao futuro, de 1985, dirixida por Robert Zemeckis, producida por Steven Spielberg e protagonizada por Michael J. Fox e Cristopher Lloyd:

A novela está disponible na biblioteca do IES de Teis. Tamén en internet aquí.

Podes ver este interesante documental sobre as viaxes a través do tempo.

Galileo, mensajero de las estrellas

2010-07-23T12:17:00.006+02:00

Escrita por Jean Pierre Maury, profesor de Física na Universidade de París, narra a vida de Galileo (Pisa, 1564; Florencia, 1642), concentrándose no período que vai de 1609 ata 1634. Esta é a etapa máis produtiva de Galileo e, ao tempo, na que tuvo máis problemas.

O período comeza coa construcción e uso por parte de Galileo do seu telescopio e os importantes descubrimentos que fixo: o carácter montañoso da lúa, as fases de venus, os satélites galileanos de Xupiter, a existencia de moitas máis estrelas das que se ven a simple vista e o feito de que a Vía Láctea está composta tamén por estrelas. Estes feitos son proba de que a concepción xeocéntrica do universo (defendida pola igrexa católica) é errónea e, pola contra, a hipótese heliocéntrica (proposta por Copérnico e defendida por Galileo) é a correcta.

A posición de Galileo provoca que sofra dous procesos da Inquisición, o primeiro en 1616 e o segundo en 1633. Neste último, condéaselle a renegar do heliocentrismo, cousa que Galileo, vello e cansado, fai.

O libro ten numerosas ilustracións que axudan a comprender mellor o texto, xa de por sí sinxelo e sen tecnicismos.

Dispoñible na biblioteca do IES de Teis.

Oryx y Crake

2010-07-20T11:30:00.007+02:00

Novela escrita en 2003 por Margaret Atwood, escritora canadiana nacida en 1939, Premio Príncipe de Asturias das Letras en 2008, activista en favor dos dereitos humanos e de causas ambientais. É membro de Amnistía Internacional e de BirdLife International.

Esta obra, que podemos considerar dentro da anticipación científica distópica (1984, Un mundo feliz,...), presenta un futuro no que parece sobrevivir un único ser humano, Home das neves, antes chamado Jimmy, despois de certa catástrofe provocada polo mal uso de algún descubrimento ou técnica científica. A parte de Home das neves, existe un pequeno grupo de seres humanos diferentes, resultado dunha profunda manipulación xenética, os crakers ou fillos de Crake. Tamén están os fillos de Oryx, animais híbridos, como os "porcóns", os "lobicáns", as "serpatas", etc.

A novela intercala flashbacks (voltas atrás) que contan a historia previa de Jimmy e, pouco a pouco, permite ao lector desvelar as chaves que explican a situación actual. Esta situación non será totalmente comprendida ata o final da novela, mantendo a intriga e o interese ata o último capítulo.

Atwood avisa dos perigos que un mal uso dos avances científicos (neste caso, médicos e de inxeñería xenética) poden supor para unha sociedade consumista e adocenada. Especialmente crítica móstrase co tipo de xoven ou adolescente que pasa ou seu tempo con videoxogos violentos, crueles e macabros.

Yo, robot

2010-07-14T12:23:00.007+02:00

Máis que unha novela é unha colección de relatos curtos independentes, pero cun fío conductor común: a compañía U.S. Robots & Mechanical Men Inc., que fabrica os robots, e a robopsicóloga Susan Calvin.

Escrita por Isaac Asimov e publicada en 1950, cada relato situanos diante de diversos tipos de máquinas intelixentes: robots que len o pensamento, robots que tolean, robots con sentido do humor...

Neste libro, Asimov enuncia as famosas Tres leis da robótica:

1. Un robot non debe dañar a un ser humano ou, por omisión, permitir que sofra dano.

2. Un robot debe obedecer sempre aos humanos, excepto cando as órdenes vaian contra a primeira lei.

3. Un robot debe protexerse a sí mismo excepto cando esta protección vaia contra a primeira ou a segunda lei.

Estas leis tiveron gran influencia en toda a ciencia ficción posterior e, mesmo no desenvolvemento da robótica e a intelixencia artificial.

Coa axuda das tres leis, Asimov resolve diversos conflictos éticos e psicolóxicos que van máis alá da mera ciencia ficción de aventuras.

A película do mesmo título, dirixida por Alex Proyas en 2004 e protagonizada por Will Smith, non é unha verdadeira adaptación da novela. Únicamente incorpora as tres leis, algúns personaxes e certas situacións, pero o guión non guarda relación coa obra de Asimov.

Claro de Tierra

2010-06-05T12:37:00.007+02:00

Novela escrita en 1955 por Arthur C. Clarke, do que xa falamos. Clarke é considerado, xunto con Asimov e Robert Heinlein, un dos tres grandes maestros da ciencia ficción. En 1994 foi candidato ao Premio Nobel de literatura.

Está ambientada no século XXII. Os seres humanos colonizaron a Lúa, Mercurio, Venus, Marte e algúns satélites de Xupiter e Saturno. Estas colonias, excepto a lúa, declaráronse repúblicas independentes e agrupáronse nunha Federación. A Lúa todavía pertence á terra.

Intereses económicos, especialmente de obtención de metais nas minas da lúa, levan a unha crise entre a Terra e a Federación, a piques de declarárense a guerra. Polo medio temos unha historia de espías. É clara a influencia da experiencia do autor na Segunda Guerra Mundial (1939-1945).

Como sempre en Clarke, os aspectos científicos están moi ben tratados. Os efectos visuais e sonoros (ou a falta de efectos sonoros) na Lúa e no espacio, a influencia da diferente gravedade no organismo, a observación astronómica en ausencia de atmósfera, os problemas para a supervivencia humana na lúa, etc., están explicados ou anticipados con rigor.

Pero, ademáis, está o problema da lealdade. Debe un ser humano ser leal á súa patria ou á súa especie? Esta é a cuestión.

Opúsculos sobre el movimiento de la Tierra

2010-06-02T11:22:00.005+02:00

Esta obra é, digamos, divulgación científica orixinal, feita polos propios científicos que estaban a crear unha nova ciencia. Estamos na época en que a postura oficial (da Igrexa) era partidaria do Xeocentrismo e condenaba o heliocentrismo como herexía, o que derivaría no proceso da Inquisición contra Galileo de 1633.

Trátase dunha recompilación de tres textos breves (unhas 20 páxinas cada un).

O primeiro, chamado abreviadamente Commentariolus (~1514), é un texto de Nicolás Copérnico para distribuir entre os seus amigos no que expón por primeira vez as ideas heliocéntricas da nova cosmoloxía que, posteriormente, revolucionaría o pensamento científico dos século XVI e XVII.

O segundo é un texto de divulgación e defensa das ideas copernicanas escrito por Thomas Digges en 1576. Digges foi, probablemente o primeiro defensor e divulgador do copernicanismo, e, seguro, o primeiro que escribiu sobre isto en inglés.

O terceiro e un texto de Galileo de 1615, non publicado na época, titulado Consideraciones sobre la opinión copernicana. Galileo fai unha defensa das teorías de Copérnico, aportando o que, na súa opinión, son novas evidencias e novos argumentos a favor do sistema heliocéntrico.

Crónicas marcianas

2010-05-26T10:12:00.006+02:00

Novela de Ray Bradbury, autor estadounidense nacido en 1920, coñecido tamén por Fahrenheit 451.

Crónicas marcianas foi escrita arredor de 1946 e presenta a colonización de Marte entre 1999 e 2026 en sucesivas oledas de exploradores.

A resolución das catro primeiras expedicións é verdadeiramente sorprendente. A segunda expedición pon ao lector diante dunha situación hilarante, absurda, digna do mellor Groucho Marx, ata o seu desenlace en que todo ten sentido.

A terceira é a máis inquedante, a incertidume sobre que e quenes somos crea alarma e desasosiego.

En definitiva, unha serie de relatos aparentemente sinxelos que exploran, máis que Marte, os misterios do comportamento humano.

De propina, a novela inclúe un extraordinario prólogo de Jorge Luis Borges.

Disponible na biblioteca de Teis tanto en galego como en castelán.

Un mundo feliz

2010-05-21T10:46:00.004+02:00

Esta é a novela máis coñecida de Aldous Huxley, autor inglés (1894-1963).

Escrita en 1932, é un clásico da literatura. Considérase unha novela distópica, é dicir, presenta un futuro sombrío e deshumanizado. A sociedade sacrifica valores humanos esenciais en aras do consumismo, a eficacia produtiva e a vida sen preocupacións.
Todos son infantil e inxenuamente felices, a cambio de eliminar a familia, a diversidade cultural, a ciencia, a arte, a literatura e a relixión.

Os aspectos científicos (a parte da reproducción de seres humanos) non son moi relevantes no desenvolvemento da historia, pero no deixan de ter certo interés.
A reproducción humana faise "in vitro" (cousa descoñecida en 1932), e cun proceso de selección artificial, fabrícanse seres humanos de distintas categorías: Alfa, Beta, Gamma, Delta e Épsilon.
O transporte realízase en cohetes e helicópteros moi avanzados, pero non hai nin rastro da era dixital.

O fundamental é a contraposición entre felicidade e libre albedrío. A libertade implica paixón, equivocacións, dor e traxedias.

Se non estou errado, era Orson Welles (Ciudadano Kane) o que dicía:
"En mil anos de historia de guerras, intrigas e inestabilidade política e social, Italia produxo a Leonardo e a Capela Sixtina. Nos mesmos mil anos de paz e felicidade, Suiza creou o reloxo de cuco".

Esta novela está disponible na bilbioteca do IES de Teis.

Momentos estelares de la ciencia

2010-02-15T12:42:00.006+01:00

Unha das obras de divulgación científica máis populares e lidas.

Escrita por Isaac Asimov, fai un rápido e breve recorrido polas contribucións de 26 dos máis importantes científicos e inventores da historia nos campos da física, química, bioloxía, mediciña e tecnoloxía, desde Arquímedes a Einstein, pasando por Gutenberg, Galileo, Newton, Faraday, Edison, Marie e Pierre Curie, Lavoisier, Mendel, Pasteur, Darwin, etc.

Este libro foi publicado por primeira vez en 1959, nos EEUU e, polo tanto, non inclúe a última metade do século XX e esta década que xa levamos no XXI, aínda así, os científicos escollidos seguen a ser dos máis grandes da historia.
O espacio adicado a cada un é breve, de catro a sete páxinas. Esto fai que as veces a descripción sexa apresurada e pouco matizada. Poderianse discutir algunhas afirmacións de Asimov, pero, en xeral, o que dí é correcto. Ademáis, como sempre, no estilo ameno, áxil e moi claro e didáctico característico deste autor, o que facilita a lectura.

Dispoñible na bliblioteca de Teis.

1984

2010-01-23T12:22:00.007+01:00

Novela escrita en 1948 e publicada en 1949 polo escritor británico George Orwell (1903-1950).

Non é unha novela propiamente de ciencia ficción, aínda que presenta elementos do xénero: anticipación do futuro, inxenios tecnolóxicos, etc. Considérase unha novela "distópica", o contrario de "utópica", é dicir, a situación proposta é o oposto a unha sociedade ideal.

O autor introduce un futuro no que un réxime dictatorial controla tódolos aspectos da vida dos cidadáns, incluso os seus pensamentos e sentimentos. A sociedade está dominada polo Partido Único e o seu líder, o Gran Irmán, mediante unha forte Policía do Pensamento e coa axuda das "telepantallas" instaladas en tódalas vivendas, postos de traballo e, mesmo nas rúas, que permiten ver e escoitar ás persoas en todo momento.

O partido cambia a historia, o pasado e as hemerotecas para favorecer os intereses. Decide a forma de pensar dos cidadáns mediante a Neolingua e o Dobrepensar.

O protagonista, Winston Smith, traballador do Ministerio da Verdade (encargado de falsear a historia), vai facéndose conscente da gran farsa do partido e tenta evadirse da súa vixiancia.

O título da novela non foi o inicialmente preferido por Orwell. O editor impuso este ao intercambiar os números da data de escritura (1948 en 1984).

Disponible na biblioteca do IES de Teis.

Aquí podes ver un tráiler dunha película feita en 1984 baseada na novela

Los tres primeros minutos del universo

2009-11-09T11:27:00.004+01:00

¿Cuándo fue el Gran Estallido?

¿Dónde estamos antes de nacer?

¿Dónde está el eslabón perdido?

¿Dónde vamos después de morir?

¿Qué son los agujeros negros?

¿Se expande el universo?

¿Es cóncavo o convexo?

(Siniestro Total, 1981)

Esta obra de Steven Weinberg de 1977 (publicada en España por Alianza Editorial en 1978), da resposta a algunhas das preguntas da canción de Siniestro Total.

Weinberg, científico estadounidense nado en 1933, gañou o Premio Nobel de Física en 1979 polas súas contribucións á elaboración do chamado Modelo estándar da física de partículas.

Neste libro explica , de forma rigurosa pero sinxela, a evolución do universo desde a Gran Explosión (Big Bang). Tamén examina as opcións futuras: contínua e eterna expansión ou ben a expansión termina dando lugar a unha fase de contracción (Big Crunch).

Os descubrimentos científicos recentes (na época): a radiación de fondo de microondas, o efecto Doppler na luz procedente de estrelas e galaxias afastadas, o mellor coñecemento das partículas elementais, viñan confirmando o que se sospeitaba desde a década de 1920 e que foi formalmente proposto por George Gamow en 1948: a idea dun universo orixinado nunha singularidade espacio temporal en violenta expansión. Curiosamente, o nome Big Bang, foi utilizado por primeira vez por Fred Hoyle, un astrofísico que se opoñía a esta teoría, para burlarse da mesma.

A obra é considerada divulgación científica de calidade, dirixida a un público sen coñecementos previos de física ou matemáticas, pero curioso e interesado pola cosmoloxía ou, a lo menos, que se faga preguntas similares as que se fai o extrardinario grupo vigués Siniestro Total.

Disponible na biblioteca do IES de Teis.

2001: Una odisea espacial

2009-10-29T17:35:00.008+01:00

Esta é unha das novelas máis populares de ciencia ficción, e, ao tempo, unha das mellores e máis afamadas películas deste xénero, dirixida por Stanley Kubrick, o mesmo director de "Sendeiros de gloria", "Espartaco", "Lolita", "A naranxa mecánica", "A chaqueta metálica" e "Eyes wide shut", entre outras.

A novela foi escrita por Arthur Clarke en 1968, simultáneamente á elaboración do guión da película. Ambas están baseadas nun relato curto anterior do propio Clarke: "O Centinela".

A novela comeza en África hai dous millóns de anos donde os homínidos loitan por unha difícil superviviencia. Entón aparece un monolito (transparente na novela, negro na película) que parece inducir cambios no comportamento e, mesmo, na intelixencia dun grupo de homínidos.

A segunda parte narra o descubrimento dun segundo monolito (negro esta vez tanto na novela como na película) enterrado na lúa. Esta parte sitúase no futuro respecto a data de publicación da novela, pois sucede en 1999.

Nunha terceira parte, situada en 2001, unha nave é enviada a Saturno (Xúpiter na película) donde parece suceder algo extrano. A bordo da nave viaxa a tripulación e o extraordinario supercomputador HAL 9000. É o computador máis atormentado da historia da literatura de ciencia ficción. Ás súas contradiccións internas desatan a crise central da novela.

A película ten unha parte final moi "psicodélica" propia da época (finais dos anos sesenta) que, afortunadamente, non é así na novela.

A obra invita a reflexionar sobre a intelixencia humana e a intelixencia artificial, a orixe da superioridade da especie humana, o futuro da especie, a existencia dun ser ou ente superior (ou varios), o uso que a humanidade deulle á intelixencia,...

Como xa teño comentado, o estilo de Clarke é, por así dicir, tranquilo, as cousas suceden a modo. Aínda así, o lector queda atrapado pola historia e polas reflexións que producen. Por outra banda, o aspecto científico é moi cuidado. Lembrade que Clarke posuía unha sólida formación. Afortunadamente Kubrick decidíu respetar esto. A película é unha ilustración impagable dos tres principios da dinámica, xa sabedes: se non me tocan quédome como estou; se me tocan acelérome; quen o fai o paga.

Disponible na biblioteca do IES de Teis.

Aquí tedes o trailer da película

Historia del tiempo

2009-09-16T10:41:00.005+02:00

Obra de divulgación científica de Stephen Hawking, publicada en 1988.

O autor é un científico de gran prestixio, e este é o seu primeiro traballo de divulgación. O obxectivo e explicar a lectores non científicos as súas ideas sobre a orixe e evolución do Universo.

Hawking remóntase á teoría gravitatoria de Newton e á relatividade de Einstein, resultando unha excelente introducción á física actual para os no iniciados. A continuación desenvolve as súas propias teorías sobre o significado do tempo, e a evolución posible do universo. Cómpre dicir que os descubrimentos posteriores ao ano 1988 parecen ir en contra do Big Crunch (termo oposto ao do Big Bang) como destino final. En todo caso, as posibilidades propostas por Hawking, seguen abertas. Particularmente interesantes son as reflexións do autor sobre o concepto dun creador do universo.

Como a maioría dos verdadeiramente grandes científicos, Hawking escribe cun estilo moi sinxelo, facendo todo moi comprensible, de tal xeito que o lector vese atrapado na lectura. Non é unha lección de física, é a extraordinaria aventura do coñecemento.

Stephen Hawking naceu en Oxford (Reino Unido) en 1942, en plena II Guerra Mundial e, como lle gusta dicir a el mesmo, xusto 300 anos despois da morte de Galileo.

Está considerado uns dos científicos mais importantes do século XX. A súa investigación trata sobre as leis que gobernan o Universo, a unificación da Teoría Xeral da Relatividade e a Física Cuántica. Ten recibido unha chea de premios entre os que se atopa o Premio Príncipe de Asturias en 1989.

En 1963 diagnosticouselle a enfermedade de Gehring (esclerosis lateral amiotrófica, ELA) cun pronóstico de dous ou tres anos de vida. Xa leva 46 anos, nos que o seu estado sufre frecuentes deterioros. Comunícase mediante un complexo sistema informático cun sintetizador de voz manexado coa escasa movilidade que lle queda nos seus ollos.

O libro está disponible na biblioteca do IES de Teis.

El fin de la eternidad

2009-08-31T12:08:00.010+02:00

Novela de ciencia ficción de Isaac Asimov, autor do que xa falamos noutro post. Escrita en 1955, desenvolve un dos tópicos máis atractivos e repetidos na literatura deste xénero: as viaxes a través do tempo. cómpre aclarar que as viaxes no tempo propiamente ditas, están descartadas pola mecánica relativista actual, únicamente sería posible un avance no tempo cara ao futuro, pero sen retorno.

Sen embargo, na literatura, esto é perfectamente normal. Xa Lewis Carrol en "Alicia a través do espello" en 1871, imaxinaba unha personaxe que vivía o tempo "ao revés". Na ciencia ficción, pode que o antecedente máis importante sexa "A máquina do tempo" de H.G. Wells de 1895, (do que temos comentado "A guerra dos mundos")

"O fin da eternidade" plantexa como no século 24 descúbrense os fundamentos das viaxes no tempo, e, no século 27, establécese "A Eternidade" unha especie de organización paralela e ao marxe da sociedade "temporal" normal, que viaxa libremente entre os séculos 27 e 150.000. O obxectivo inicial de dita organización era o comercio: proveer a un século dos suministros (alimentos, mediciñas, equipos) dos que é deficitario, procedentes de outro século no que hay excedentes. Pronto evolucionan para dedicarse máis ben a outra función: os "cambios de realidade". Introducindo modificacións nos feitos dun momento determinado, poden producir que, por exemplo, se evite unha guerra ou unha epidemia, etc.

A "Eternidade" é unha sociedade hermética, rexida polos seus propios membros, ao marxe da sociedade e composta solo por homes. As mulleres son contratadas moi escasamente e para tarefas como cociñar, lavar e limpar. Precisamente, unha muller é o desencadenante do "problema" que da lugar aos acontecementos da novela. Non cabe dúbida que Asimov é un home do seu tempo.

Por outra banda, o lector do século XXI lerá cunha sonrisa certas desastrosas "prediccións" de Asimov. Dispoñendo a "Eternidade" de toda a tecnoloxía de toda a historia da humanidade, o último en mensaxería é o correo... neumático, a información gárdase en... microfilms, os programas de ordenador escríbense e imprímense en... tarxetas perforadas. Eso sí, dispoñen do máis avanzado supercomputador, o Computaplex, na sede central da organización.

A pesar desto, a trama é apaixoante, moi ben fiada e cun desenlace sorprendente. Pero, sobre todo, move á reflexión sobre a lexitimidade desta especie de supergoberno, as paradoxas dos cambios na realidade e das viaxes no tempo, e, en fin, o exercicio da libertade humana.

Disponible na biblioteca do IES de Teis.

El viento del sol

2009-08-30T12:05:00.013+02:00

O vento do sol é un conxunto de relatos breves escritos por Arthur C. Clarke entre 1961 e 1971.

Arthur Charles Clarke naceu en 1917 en Inglaterra. En 1956 trasladouse á illa de Sri Lanka (Ceilán) onde faleceu en 2008.

Tivo unha sólida formación científica: estudou matemáticas e física en Londres, especializándose en astronáutica. Unha publicación científica súa, dos anos 40, senta as bases para a colocación de satélites artificiais en órbita xeoestacionaria. Dita órbita chámase Órbita Clarke. Como novelista de ciencia ficción, a súa novela máis célebre é 2001: Unha odisea espacial. Tamén é coñecida a afirmación chamada "Terceira lei de Clarke": Toda tecnoloxía suficientemente avanzada é indistinguible da maxia".

A década dos anos sesenta do século XX foi moi fructífera en avances científicos, sobre todo en física e química básicas e aplicadas. É a década das viaxes espaciais. Arthur Clarke ás veces inspirase en recentes descubrimentos e ás veces os anticipa.

Algúns destes relatos son os seguintes:

"O alimento dos deuses", o problema da alimentación no futuro, serve para prantexar os límites éticos á innovación científica, con un certo tono de humor británico.

"O vento do sol", que da título a todo o libro, narra unha regata (ao mesmo tempo frenética e maxestuosa) de naves que aproveitan este "vento" descrito na década anterior a partir da observación das colas dos cometas.

"O Segredo" narra como os científicos tratan de manter en segredo certo descubrimento crucial.

"A última orde" propón o final da guerra fría entre os Estados Unidos de América e a Unión Soviética, que entón estaba nunha fase máis ben "quente" coa carreira espacial entre ámbalas dúas potencias. Neste relato declarouse unha guerra nuclear...

O estilo narrativo de Clarke é "tranquilo" por así dicir. Se un imaxina os relatos en imaxes, temos unha película na que pasan moitas cousas pero non hai os típicos golpes de efecto acompañados de ruídos (¡tachán!), senón que a narración evoluciona seguindo unha secuencia de acontecementos.

Clarke, como outros autores de ciencia ficción, foi moi agudo predecindo posibilidades científicas e desenvolvemento tecnolóxico, pero non tanto en outras cuestións máis "sociais":

No primeiro relato, o protagonista fala diante do Congreso de algún estado no futuro. Todos os congresistas son ... homes. Non hai nin rastro de nada parecido a Internet, salvo en certo sentido limitado en "Marque F de Frankenstein". Pero, de tódolos xeitos, son relatos moi entretidos.

¡Ollo!, na edición que teño eu, cométense algúns erros de traducción: cada vez que di "billón", quere dicir "mil millóns". Xa sabedes que o termo "billion" en inglés non equivale ao noso billón.

La guerra de los mundos / A guerra dos mundos

2009-07-21T19:24:00.012+02:00

Esta novela de Herbert George Wells ( escritor inglés nado en 1866 e falecido en 1946) foi publicada en 1898 e constitue o primeiro relato de ficción no que os extraterrestres (neste caso os marcianos) invaden a terra.

H. G. Wells, xunto con Jules Verne, é considerado un dos precursores do xenero de ciencia-ficción. Ademáis de esta novela, destacan outros dous títulos: A máquina do tempo (1895) e O home invisible (1897).

O autor sitúa a acción nas proximidades de Londres a principios do século XX. Chegan os marcianos a bordo de enormes naves cilíndricas nas que transportan unhas implacables máquinas de guerra en forma de grandes trípodes articulados e armadas co Raio Ardente e mailo Fume Negro. Con estas armas de tecnoloxía moi superior á terrestre, non tardan en superar a débil resistencia dos humanos.
O narrador (un filósofo do que non coñecemos o nome) asiste á destrucción, salvándose a miudo por pouco. Xunto co artilleiro e o vicario, representan tres típicas actitudes diante da invasión.

Naturalmente, dada a data de publicación, a tecnoloxía descrita é tan primitiva que hoxe pode resultar cómica. Pero eso non é o que importa. Se considera esta novela como certa crítica á invasión que o imperio británico e outras potencias europeas (como España) fixo en Africa, América e Asia, xustificándose por unha pretendida superioridade moral ou intelectual respecto aos pobos indíxenas, levando a destrucción co seu armamento e tecnoloxía.

A obra foi levada ao cine en versións bastante afastadas do orixinal varias veces. A máis famosa a de 1953, e a máis recente de 2005 de Stephen Spielberg e con Tom Cruise.

É moi célebre a adaptación radiofónica de Orson Welles en 1938 que provocou que a meirande parte da poboación que a escoitaba a entendera como unha noticia real, producíndose un gran pánico

Tes a novela completa aquí. En inglés aquí.

Está disponible na biblioteca do IES de Teis tanto en galego como en castelán.

Fragmento da película de 1953, en inglés subtitulada

El peor viaje del mundo

2009-07-12T19:23:00.006+02:00

Extraordinario relato de Apsley Cherry-Garrard sobre a expedición de Robert Falcon Scott ao polo sur.

Dita expedición tivo lugar entre os anos 1910 e 1912. Scott e catro expedicionarios máis chegaron ao polo so uns días despois de que o fixera por primeira vez na historia o noruegués Roald Amundsen. Na viaxe de volta á base situada na costa antártica, Scott e os seus compañeiros atoparon a morte pola fame o frío e o agotamento físico.

A finais do século XIX e principios do XX, desatouse o interés por chegar a ámbolos dous polos. Diversos grupos expedicionarios competiron por seren os primeiros. Os que estaban en mellores condicións de conquistar o polo Sur eran Amundsen e o inglés Scott.

Este libro describe as peripecias do grupo de Scott. Está escrito por un membro do grupo que non participou no asalto final ao polo, pero si nas tarefas de preparación e apoio. O relato e directo, sen adornos, transmite con moita forza todas as penalidades e o comportamento dos homes en situacións límite.

É un libro longo pero que se le con gañas de saber máis e máis. Aínda que o desenlace é coñecido, porque está na historia (a victoria de Amundsen e o falecemento dos cinco conquistadores de Scott no regreso), manténse a tensión por saber que foi o que ocurríu e cal foi o verdadeiro problema para que Scott fracasara no seu obxectivo principal, que non era chegar ao polo, senon regresar sans e salvos.

Quen queira saber que son os tan repetidos sentido práctico e cabalerosidade dos ingleses, aquí ten un valioso documento para empezar a entendelo.

As expedicións xeográficas dos séculos 18, 19 e 20, son tamén exploracións científicas. No caso das viaxes ao polo, os viaxeiros facían estudios en diversos campos: magnetismo terrestre, meteoroloxía, botánica e zooloxía (son moi importantes as contribucións do grupo de Scott ao coñecemento do comportamento de varias especies de pingüinos, focas, e aves) e, por suposto, a formación e evolución de diversos tipos de xeos (barreiras, bandeixas, icebergs, glaciares...)

Más allá del planeta silencioso

2009-02-18T19:12:00.010+01:00

Esta novela é a primeira da chamada "Triloxía cósmica". O autor é C. S. Lewis (Gran Bretaña 1898-1963), famoso por ser tamén o autor dos sete volumes das "Crónicas de Narnia", e por ser amigo de J.RR. Tolkien (El señor de los anillos). Foi escrita en 1938.

O argumento trata da viaxe ao planeta de Malalcandra (Marte) do doutor Ransom e outros dous homes. Alí atópanse con tres especies distintas de marcianos intelixentes, racionais. Ransom e traizoado polos seus acompañantes, que queren facelo víctima dun sacrificio, fuxe e refuxiase entre os jrossa. Estes resultan ser seres sensibles, hospitalarios, un chisco inxenuos e que viven en paz e armonía coas outras dúas especies racionais os sorns e os pfifltriggi, gobernados todos por Oyarsa.

Resulta moi interesante que o autor fixera que o heroe da novela fora un filólogo, un lingüista. Non parece mala cousa para entrar en contacto con civilizacións alleas, saber teoría das línguas.

Frase para reflexionar, sobre todo na época (1938) cando todavía algúns cuestionaban a teoría da Evolución. (Cousa que volve pasar):

-Ransom: El animal que soy se llama hombre.

Dispoñible na biblioteca de Teis

Marie Curie y su tiempo

2009-02-04T12:37:00.011+01:00

Este libro, escrito por José Manuel Sánchez Ron (catedrático de Historia da Ciencia e gran divulgador) e publicado na colección Drakontos da Editorial Crítica de Barcelona, conta a vida e obra da que probablemente é a muller científica mais coñecida da historia da Ciencia.

No seu tempo tivo que superar as adversas condicións que afectaban o traballo das mulleres en practicamente tódalas actividades profesionais e, desde logo, no campo da investigación científica.

Sen embargo, Marie Curie, chegou a acadar gran fama e popularidade na súa época e na posteridade.

As contribucións científicas de MC son valoradas con xustiza, fuxindo das dúas tendencias erróneas mais frecuentes: ou ben se sobrevaloran guiándose pola súa extraordinaria repercusión social, ou ben se menosprecian pola súa condición de muller.

É evidente que o feito de ser muller afectou a súa carreira científica, as veces para mal e as veces para ben. Todo este problema está moi ben desenvolvido nesta obra.

M. Curie é a única persoa (home ou muller) que acadou o premio Nobel de Física e mais o de Química.

Dispoñible na biblioteca do Instituto de Teis.

Neste video explícase o descubrimento e desenvolvemento dos primeiros estudos da radiactividade, incluíndo a contribución de Marie e Pierre Curie:

Los lagartos terribles y otros ensayos científicos

2009-01-05T18:12:00.010+01:00

Este libro é unha recompilación de 13 ensaios de divulgación científica escritos por Isaac Asimov a finais da década de 1960. Publicado en España en 1978 e repetidamente reeditado.
Isaac Asimov naceu en 1920 en Bielorrusia e finou en 1992 en EEUU. É un autor moi prolífico de novelas de ciencia-ficción (Eu, robot, Fundación, Fundación e imperio...) e de divulgación científica (O electrón é zurdo, Momentos estelares da ciencia...), sempre cun estilo moi áxil, dinámico. sinxelo e ameno.
Nesta obra aborda diversos asuntos. Os dous primeiros artigos tratan dos metais coñecidos na antigüedade: ouro, prata, chumbo, cobre, ferro, estaño e mercurio.

O terceiro adícase ó descubrimento do galio e os primeiros intentos de clasificación periódica dos elementos químicos. No cuarto explica de xeito moi didáctico o concepto de mol e o número de avogadro ademais das leis dos gases.

No quinto (titulado Os lagartos terribles, e que da nome xenérico a todo o volume) e no sexto describe os dinosaurios e propón unha teoría acerca da extinción dos mesmos que tivo pouco éxito.

Etc.

Aínda que nos corenta anos que pasaron desde a data de escritura destes artigos, as ciencias, especialmente a física e a bioloxía tiveron un desenvolvemento espectacular e, en moitos aspectos, o libro resulta desfasado, cómpre lelo pola sua amenidade e porque sempre se aprende algo.
Dispoñible na Biblioteca de Teis

Frankenstein o el moderno Prometeo / Frankenstein ou o moderno Prometeo

2008-12-07T10:42:00.009+01:00

Frankenstein ou o moderno Prometeo, (1818), foi escrito por Mary W. Shelley, autora inglesa nacida en 1797 e falecida en 1851.

Mary Shelley estaba casada con Percy B. Shelley, poeta romántico inglés. Ambos mantiñan gran amizade cun dos máis importantes poetas ingleses da historia, Lord Byron. Certa noite, nunha velada nocturna preto de Xenebra, Suiza, Lord Byron propón a Mary e Percy Shelley e a John Polidori, que cada un dos catro escriba unha historia de pantasmas. Mary comeza a escribir un conto que posteriormente derivou nesta novela.

Frankenstein pódese ler como unha novela de terror, pois o monstro resulta, en efecto, terrorífico no seu aspecto e no seu comportamento. Tamén ten compoñentes de novela de aventuras, fantástica e de intriga. Pero, sobre todo, está considerada como a primeira novela de ciencia-ficción da historia da literatura. Nese aspecto recoméndovola. Lede con atención os capítulos 3 e seguintes, nos que se relata o paso do protagonista pola Universidade e os seus estudos e reflexións sobre a física e a química e o papel dos científicos no mundo.

Frankenstein foi levada ao cine en múltiples ocasións. Destacan as películas dos anos trinta protagonizadas por Boris Karloff. Tamén tivo éxito a versión de 1994, titulada Frankenstein de Mary Sheley , dirixida por Kenneth Branagh e protagonizada por Robert de Niro e o propio Kenneth Branagh. No cine adóitase explotar máis ben a compoñente de terror da novela.

A novela está dispoñible na biblioteca do IES de Teis en galego, castelán e inglés, ademáis da película de Kenneth Branagh en inglés.

Tamén está dispoñible en castelán en Google Libros aquí.